Infodossier: Het Levenstestament

Regie over zorg, geld en welzijn bij wilsonbekwaamheid

Wat is een levenstestament?

Een levenstestament is een notariële akte waarin je vastlegt wie jouw belangen mag behartigen op het moment dat je daar zelf niet meer toe in staat bent. Denk aan situaties zoals:

• Dementie
• Een herseninfarct of beroerte
• Een ernstig ongeluk met hersenletsel
• Een coma
• Een langdurige psychische aandoening

In tegenstelling tot een gewoon testament – dat pas na overlijden werkt – treedt een levenstestament in werking tijdens je leven. Het is een volmacht die juist bij wilsonbekwaamheid actief wordt.

Waarom zou je een levenstestament willen?

Zonder levenstestament gebeurt er bij wilsonbekwaamheid het volgende:

• Je partner of kinderen kunnen niet zomaar je rekeningen betalen
• Banken kunnen je rekeningen blokkeren
• Voor elke belangrijke beslissing (zoals verkoop van een huis) moet een rechter worden ingeschakeld
• De kantonrechter wijst een bewindvoerder, mentor of curator aan – mogelijk een vreemde

Met een levenstestament:

• Blijf je zelf bepalen wie jouw zaken regelt
• Voorkom je kostbare en tijdrovende procedures bij de rechter
• Zorg je voor rust en duidelijkheid voor je naasten

Cijfer: In 2022 werden meer dan 75.000 levenstestamenten opgemaakt. De stijging hangt samen met de vergrijzing en de toename van dementie.

De drie pijlers van een levenstestament

Een volledig levenstestament bestaat uit drie onderdelen. Je kunt ook kiezen voor een beperkte versie (bijvoorbeeld alleen financiën).

1. Vermogensbeheer

De gevolmachtigde mag onder andere:

• Bankrekeningen beheren en betalingen doen
• Belastingaangifte indienen
• Uitkeringen (AOW, pensioen) ontvangen
• Contracten opzeggen of verlengen
• Een woning verkopen (mits het testament dit toestaat)

2. Persoonlijke zorg

De gevolmachtigde kan beslissingen nemen over:

• Thuiszorg, dagbesteding of verpleeghuisopname
• Begeleiding en medicatie (in overleg met artsen)
• Leefomstandigheden en welzijn

3. Wilsverklaringen

Je kunt in het levenstestament verwijzen naar:

• Een euthanasieverklaring
• Een behandelverbod (bijv. geen reanimatie)
• Andere medische wensen

Let op: een arts is niet verplicht een euthanasieverklaring uit te voeren. De verklaring is een hulpmiddel voor het gesprek.

Wie is wie?

Partij	Rol
Testateur	Jijzelf – degene die het levenstestament maakt
Gevolmachtigde	De persoon die jouw belangen behartigt (bijv. kind, partner, vriend, of professionele bewindvoerder)
Reserve-gevolmachtigde	Een back-up voor het geval de eerste gevolmachtigde wegvalt
Toezichthouder	Een onafhankelijke derde die controleert of de gevolmachtigde zich aan de afspraken houdt

Wanneer treedt het levenstestament in werking?

In de akte staat een ingangsvoorwaarde. Een goede formulering is bijvoorbeeld:

⚠️ Vermijd vage voorwaarden zoals "als ik het niet meer zelf kan". Die leiden tot discussie.

Levenstestament versus wettelijke beschermingsmaatregelen

Regime	Wie benoemt?	Wat regelt het?	Ingang
Levenstestament	Jijzelf	Financiën en/of zorg	Bij wilsonbekwaamheid
Bewind	Kantonrechter	Vermogen	Na rechterlijke uitspraak
Mentorschap	Kantonrechter	Persoonlijke zorg	Na rechterlijke uitspraak
Curatele	Kantonrechter	Alle rechtshandelingen	Na rechterlijke uitspraak

Een levenstestament gaat vóór op een door de rechter benoemde bewindvoerder. De rechter moet jouw keuze respecteren, tenzij er zwaarwegende bezwaren zijn.

Wat kost een levenstestament?

Type	Indicatieprijs (excl. btw)
Eenvoudig (alleen vermogen)	€ 350 – € 600
Uitgebreid (vermogen + zorg + toezichthouder)	€ 700 – € 1.200
Aanpassing of codicil	€ 150 – € 300

Stappenplan: zelf een levenstestament maken

Stap 1: Zoek een notaris met ervaring

Niet elke notaris heeft evenveel kennis van levenstestamenten. Vraag bij het eerste gesprek:

• Hoeveel levenstestamenten zet u per jaar op?
• Hoe regelt u de ingangsvoorwaarde?
• Heeft u ervaring met toezichthouders?

Stap 2: Bepaal de reikwijdte

• Alleen vermogen
• Vermogen + zorg
• Vermogen + zorg + toezichthouder

Stap 3: Kies je gevolmachtigde(n)

• Een partner, kind, of goede vriend
• Minimaal één reserve-gevolmachtigde
• Eventueel een professionele bewindvoerder (bij complexe financiën of familieruzie)

💡 Tip: Bespreek het van tevoren met de beoogde gevolmachtigde. Wil hij of zij deze taak op zich nemen? Het kan jaren duren en emotioneel zwaar zijn.

Stap 4: Laat een concept opstellen

De notaris maakt een conceptakte. Lees deze rustig door. Vraag uitleg over juridische termen die je niet begrijpt.

Stap 5: Passeer de akte

Je tekent de akte bij de notaris. De notaris toetst dat je wilsbekwaam bent op dat moment. De akte wordt geregistreerd in het Centraal Testamentenregister (CTR).

Stap 6: Bewaar en communiceer

• Het origineel blijft bij de notaris
• Je gevolmachtigden krijgen een afschrift
• Je huisarts krijgt een kopie voor het medisch dossier
• Je familie weet dat er een levenstestament is en waar

Veelgemaakte fouten (en hoe je ze voorkomt)

❌ Fout 1: Geen reserve-regeling

Probleem: Je benoemt één gevolmachtigde. Die overlijdt of wordt zelf wilsonbekwaam.

Oplossing: Benoem altijd een of meerdere reserve-gevolmachtigden.

❌ Fout 2: Te vage ingangsvoorwaarde

Probleem: "Als ik niet meer voor mezelf kan zorgen." – Wie bepaalt dat? En wanneer?

Oplossing: Laat een onafhankelijke arts schriftelijk vaststellen of je wilsonbekwaam bent.

❌ Fout 3: Geen toezichthouder bij risicovolle familiesituaties

Probleem: In gescheiden gezinnen of bij onderling wantrouwen kan een gevolmachtigde te veel vrijheid krijgen.

Oplossing: Benoem een toezichthouder (een vertrouwde vriend, een notaris, of een accountant).

❌ Fout 4: Geen duidelijke richtlijnen voor de gevolmachtigde

Probleem: Zonder instructies mag de gevolmachtigde in principe alles doen – ook risicovolle beleggingen of schenkingen.

Oplossing: Laat in de akte vastleggen wat niet mag (bijv. geen schenkingen, geen beleggingen zonder toestemming).

Veelgestelde vragen

Kan ik een levenstestament herroepen?

Ja, zolang je wilsbekwaam bent. Je laat een nieuwe notariële akte maken die de oude vervangt.

Is een levenstestament verplicht?

Nee. Ongeveer 80% van de Nederlanders heeft geen levenstestament.

Hoe weet een bank of ziekenhuis dat ik een levenstestament heb?

Jij of je gevolmachtigde toont een afschrift. Geef belangrijke partijen een kopie zolang je nog wilsbekwaam bent.

---

Conclusie

Een levenstestament is een krachtig instrument om regie te houden op het moment dat je die het hardst nodig hebt.

Drie kernadviezen:

1. Regel niet alleen geld, maar ook zorg.
2. Kies betrouwbare gevolmachtigden en een reserve.
3. Ga naar een notaris met ervaring.

---

---

Gepubliceerd op: infodossier.nl | Onderwerp: Levenstestament | Versie 1.0